Dieta

Dieta biegacza dla początkujących – jak zacząć?

Wiele osób, zaczynając swoją przygodę z bieganiem, usiłuje również zmodyfikować swoją dietę. Pełnowartościowy jadłospis złożony z naturalnych produktów nie tylko pomaga utrzymać właściwą masę ciała, ale też przyczynia się do poprawy rezultatów podczas treningów i zawodów. Poznaj podstawowe założenia, jakimi powinien kierować się każdy początkujący biegacz.

Z czego powinna składać się dieta biegacza?

Dobra dieta to taka, która jest zdrowa i zbilansowana. Zdrowe menu to takie, które dostarcza Ci składników odżywczych z pełnowartościowych, naturalnych źródeł. Gotowe dania z pudełka i suplementy diety nigdy nie zastąpią zdrowego modelu odżywiania. Z kolei dieta zbilansowana dostarcza Ci tych składników tyle, ile potrzebujesz. Dla osoby, która truchta trzy razy w tygodniu i dla tej, która dodatkowo także jeździ na rowerze i trenuje na siłowni zapotrzebowanie na energię i poszczególne makroskładniki będzie inne.

Węglowodany w diecie

Dla sportowców dyscyplin wytrzymałościowych węglowodany stanowią podstawę diety. Przyjmuje się, że początkujący biegacze powinni spożywać ich od około 4-5 gramów na kilogram masy ciała. Osoby trenujące ciężko i regularnie powinny spożywać nawet 8 do 10 gramów węgli. Węglowodany są paliwem dla Twoich mięśni i budują rezerwę energetyczną w postaci glikogenu.

Jeśli ważysz 80 kg i zaczynasz przygodę z bieganiem, podaż węgli powinna wynosić od 320 g do nawet 400 g na dobę. Zwróć uwagę, aby w około 85% były to węglowodany złożone. W Twojej diecie powinny dominować takie produkty jak:

  • ryż brązowy,
  • kasze,
  • makaron pełnoziarnisty,
  • nasiona roślin strączkowych,
  • płatki zbożowe.

Pozostałe 15% węglowodanów może pochodzić z cukrów prostych (owoce, soki). Nie oznacza to, że każdego dnia możesz jeść słodycze.

Tłuszcze

Tłuszcze nadal owiane są złą sławą z uwagi na ich wysoką gęstość energetyczną. Przyjmuje się, że powinny stanowić od 20 do około 35% całkowitej podaży kalorycznej, przy czym większość powinny stanowić kwasy tłuszczone nienasycone. Lipidów potrzebujesz z kilku względów.

Przede wszystkim są źródłem energii przy wysiłku o niskiej intensywności. Tłuszcze umożliwiają rozpuszczanie i przyswajanie witamin A, D, E i K. Budują także niektóre hormony (płciowe i stresu). Wielonienasycone kwasy tłuszczowe wykazują też działanie przeciwzapalne. Co w takim razie jeść?

  • tłuste ryby morskie,
  • oliwę z oliwek i oleje roślinne,
  • orzechy, nasiona i pestki,
  • awokado,
  • jaja,
  • masło orzechowe (bez dodatku cukru i soli).

Białka

Białko składa się z aminokwasów budujących Twoje mięśnie, ale też pozostałą tkankę łączną, neuroprzekaźniki i nie tylko. Niesłusznie utożsamiane z przyrostem masy mięśniowej proteiny są niezbędne do prawidłowej superkompensacji (regeneracji potreningowej). Jeśli jesz ich zbyt mało, będziesz dłużej regenerował się po cięższych jednostkach.

W dużym uproszczeniu białka dzieli się na zwierzęce (łatwiej przyswajalne) i roślinne (gorzej przyswajalne, a w przypadku niektórych produktów również niekompletne). Jeśli myślisz o przejściu na dietę bezmięsną, warto skonsultować z dietetykiem bilansowanie posiłków, aby nie doprowadzić do deficytów, które mogą negatywnie wpłynąć na Twoje zdrowie.

Poniżej znajdziesz najlepsze źródła białka w diecie klasycznej i roślinnej.

Dieta klasycznaDieta roślinna
MięsoNasiona roślin strączkowych
RybyProdukty sojowe (np. tofu, tempeh)
JajaNasiona, orzechy i pestki
NabiałSeitan (gluten w czystej postaci)
PodrobyQuinoa

Najłatwiej będzie Ci zadbać o podaż białka, jeśli połączysz ze sobą jego różne rodzaje. Ile protein potrzebują biegacze? Osoby trenujące rekreacyjnie powinny jeść od 1,2 do 1,4 grama na kilogram masy ciała. Przy wysokiej intensywności lub dużym kilometrażu ta ilość wzrasta nawet do 1,8 grama na kilogram masy ciała.

Witaminy i minerały

Żywność to nie tylko energia i makroskładniki, ale również witaminy i minerały. Tworzą one bardzo obszerną grupę związków odpowiedzialnych m.in. za pracę mięśni (magnez, wapń), gospodarkę elektrolitową (sód, potas, chlor), pracę układu krążenia (witamina B12, żelazo). Zwykle dużo łatwiej odczuć ich niedobór niż nadmiar. Deficyty witamin i minerałów najczęściej wynikają z nieprawidłowo zbilansowanej diety – typowym problemem wegan jest zbyt niska podaż żelaza. Innym powodem mogą być nietolerancje pokarmowe, alergie lub zespół złego wchłaniania.

W odróżnieniu od makroskładników ilość spożywanych witamin i minerałów trudno jest mierzyć na co dzień. Warto jednak przynajmniej raz w roku wykonać badanie laboratoryjne, aby zmierzyć poziom najważniejszych związków.

Zdrowe osoby stosujące typową dietę bez restrykcji z reguły nie cierpią na awitaminozę i brak pierwiastków. Ten problem częściej pojawia się u „roślinożerców”.

Nawodnienie a bieganie na długich dystansach

Woda często nazywana jest czwartym składnikiem w diecie. Choć nie dostarcza energii, jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Jeśli regularnie biegasz, tracisz ją w większych ilościach niż osoby prowadzące siedzący tryb życia i Twój jadłospis powinien to uwzględniać. Pamiętaj, aby dziennie wypijać od 2 do 3 litrów wody. W upalne dni ta ilość będzie jeszcze większa. Dbaj o nawodnienie podczas wysiłku, pijąc małe porcje z softflaska co 15-20 minut.

Należysz do osób, którym woda „nie wchodzi”? Możesz częściowo zastąpić ją naparami ziołowymi, ale nie mocną czarną herbatą, ani tym bardziej kawą, które działają odwadniająco.

Błonnik

Działanie błonnika nierozpuszczalnego można porównać do szczotki, która wspiera perystaltykę jelit, przemieszczanie mas pokarmu w jelitach i usuwanie toksyn. Z kolei błonnik rozpuszczalny wspiera mikrobiom jelitowy podlegając fermentacji, pomaga obniżyć poziom cholesterolu LDL i utrzymać właściwy poziom glukozy.

Zaleca się spożywanie około 20-25 gramów błonnika dziennie. Osoby początkujące, które borykają się z nadmierną masą ciała, mogą zwiększyć spożycie włókna pokarmowego do 30 gramów na dobę.

Pamiętaj, że błonnik może być zarówno Twoim przyjacielem, jak i wrogiem. Kiedy jest go zbyt dużo, pojawiają się wzdęcia, biegunki, uczucie „przelewania” treści w jelitach i pełności.

Najlepsze źródła błonnika nierozpuszczalnego to pieczywo pełnoziarniste, kasze, ryż brązowy, otręby oraz skórki warzyw i owoców (dlatego nie warto ich obierać). Z kolei błonnik rozpuszczalny znajdziesz w płatkach owsianych, siemieniu lnianym, nasionach chia, strączkach oraz owocach.

Ile powinno się pić?

Właściwe komponowanie posiłków jest bardzo ważne, ale równie istotne jest to, ile jeść. Zacznij od określenia zapotrzebowania kalorycznego.

Możesz do tego wykorzystać jeden z popularnych wzorów, na przykład równanie Mifflina-St Jeora alternatywnie – starszy wzór Harrisa-Benedicta. Bez trudu znajdziesz je w internecie. Pamiętaj, aby powiększyć wartość podstawowej przemiany materii o współczynnik odpowiadający Twojemu poziomowi aktywności fizycznej (od 1,2 dla siedzącego trybu życia do 2,0 w przypadku ciężkiej pracy fizycznej i regularnych treningów). Wynik należy:

  • pomniejszyć o około 300-500 kcal, jeśli Twoim celem jest redukcja masy ciała,
  • zwiększyć o około 300-500 kcal, jeśli zależy ci na zwiększaniu masy mięśniowej.

Do liczenia gęstości energetycznej poszczególnych posiłków wykorzystaj dowolną aplikację dietetyczną. Zwróć uwagę, czy zawiera ona produkty, których używasz.

Jak planować posiłki w diecie biegacza?

Dbaj o rozłożenie podaży kalorii na 4 do 6 posiłków. Zwróć uwagę, aby posiłek przedtreningowy i potreningowy zawierały mniej tłuszczów i błonnika. Kluczowe stają się węglowodany i białko, które przyspieszają odnowę glikogenu i regenerację po treningu. Wbrew obiegowym mitom obecność węgli w ostatnim posiłku jest dobrym rozwiązaniem pod warunkiem, że kontrolujesz ich spożycie w ciągu dnia. Dzięki temu zwiększysz wydzielanie tryptofanu, co przełoży się na sen lepszej jakości.

Obliczam spalanie kalorii za pomocą zegarka sportowego – czy to dobrze?

Obecnie praktycznie każdy zegarek sportowy i komputer rowerowy ma wbudowaną funkcję wyliczania liczby spalonych podczas treningu kalorii. Lepiej używać takiego punktu odniesienia niż żadnego, ale powinieneś zdawać sobie sprawę z ograniczeń takiego rozwiązania:

  • to tylko algorytm – zegarek pokazuje wartość szacunkową (nawet jeśli korzystasz z pasa HR zakładanego na klatkę piersiową),
  • szacunek jest mniej dokładny w przypadku pomiaru optycznego (z nadgarstka, bicepsa),
  • upewnij się, czy algorytm uwzględnia całość spalonych kalorii, czy wyłącznie kalorie aktywne, czyli wynikające z danej aktywności fizycznej.

Nie istnieje precyzyjne narzędzie pozwalające na obliczanie ilości spalanych kalorii bez dostępu do laboratorium i syntetycznych testów wydolnościowych. Efektywność diety i treningów powinieneś regularnie oceniać, ważąc się mniej więcej o tej samej porze.

Czy mogę sobie pozwolić na cheat meal?

Niezależnie od silnej woli i motywacji, każdy z nas ma czasami ochotę na małą odskocznię od diety. Kawałek ciasta (albo dwa), pizza ze znajomymi na mieście, zimny drink latem. Czy jest na to miejsce w diecie osoby aktywnej fizycznie?

Pewnie, że tak pod warunkiem, że takie zmiany dzieją się sporadycznie i nie popadasz w przesadę. Pamiętaj, że upragnionej wagi i formy sportowej nie robi się w miesiąc. Tak samo w miesiąc nie zdołasz zniweczyć osiągniętych rezultatów.

Jeśli czujesz, że cheat meal jest Ci potrzebny, po prostu go wybierz. Jeśli to możliwe, stosuj jego „zdrowszą” wersję jak pizza na spodzie z razowej mąki i bez sera albo fasolowe brownie zamiast ciasta z cukierni. Kiedy nie ma takiej opcji, zmniejsz porcję lub na chwilę zapomnij o diecie.

Znalazłem w internecie rewolucyjną dietę, czy to na mnie zadziała?

Internet pęka w szwach od „wyjątkowych” diet promowanych przez celebrytów. W większości przypadków okazują się one jednak mało skuteczne lub wręcz szkodliwe, jak w przypadku diet eliminacyjnych. Dlaczego tak jest?

Przede wszystkim, aby dieta była skuteczna, musi być dopasowana do Twoich potrzeb. Kopiowanie cudzego jadłospisu (podobnie jak planu treningowego) po prostu nie ma prawa zadziałać. Poza tym o żywieniu w sporcie napisano już naprawdę dużo i szukanie alternatywnych rozwiązań, dróg na skróty lub „lifehacków”, których nikt inny nie zauważył, najczęściej nie ma żadnego uzasadnienia naukowego.

Większość ludzi nie widzi postępów w drodze po lepszą formę lub wymarzoną wagę dlatego, że niewłaściwie stosuje podstawy. Nie dlatego, że brakuje im innowacyjnych metod żywieniowych.

Chcesz być zawsze na bieżąco? Polub nas na Facebooku. Codzienną dawkę motywacji znajdziesz także na naszym Instagramie! Psst... Ocenisz nasz artykuł? 😉

0 / 5. 0

Agnieszka Tokarz

Agnieszka Tokarz (Wszystkie wpisy)

Dietetyczka sportowa, maratonka i założycielka Nutrichef.pl. Specjalizuje się w żywieniu biegaczy amatorów, pomagając im trenować i startować z energią. Od ponad 10 lat układa zbilansowane jadłospisy, a na trasie sprawdza to, co poleca podopiecznym. Biega też z psami ze schroniska i startuje z nimi w zawodach.

guest

0 komentarzy
najstarszy
najnowszy oceniany
0
Twoja opinia jest dla nas bardzo ważna! Zostawisz komentarz?x