Bieg maratoński to nie tylko próba wytrzymałości, ale przede wszystkim dyscyplina owiana legendą. To, ile kilometrów ma maraton, wydaje się dziś oczywiste, jednak dystans ten został ukształtowany przez przypadek, historię i… brytyjską rodzinę królewską. Dlaczego dystans maratonu wynosi dokładnie tyle, a nie jest zaokrąglony do pełnej liczby? Aby zrozumieć ten fenomen, musimy cofnąć się do antycznych korzeni i prześledzić, jak ewoluował dystans biegu maratońskiego na przestrzeni wieków, stając się globalnym zjawiskiem społecznym.

Współcześnie maraton to nie tylko sport profesjonalny, ale styl życia. Każdego roku miliony ludzi na całym świecie rozpoczynają żmudny trening maratoński, aby zmierzyć się z mityczną barierą. Pytanie o to, ile kilometrów ma maraton, jest pierwszym, jakie zadaje sobie nowicjusz, nieświadomy jeszcze, że ostatnie kilkaset metrów bywa trudniejsze niż pierwsze trzydzieści kilometrów.

Historia biegu maratońskiego

Legenda o Filippidesie

Historia biegu maratońskiego sięga 490 roku p.n.e. Według podania, po zwycięskiej bitwie pod Maratonem, grecki posłaniec Filippides pobiegł do Aten, aby ogłosić nowinę o pokonaniu Persów. Pierwszy bieg maratoński w mitologii zakończył się tragicznie posłaniec po obwieszczeniu radosnej wieści padł martwy. Choć historycy sugerują, że jego wyczyn mógł wyglądać inaczej i obejmować bieg do Sparty (ponad 240 km), to właśnie ta historia biegu maratońskiego zainspirowała nowożytnych sportowców. Mit ten stał się symbolem patriotyzmu i nadludzkiego wysiłku, który do dziś towarzyszy każdemu, kto decyduje się na przebiegnięcie maratonu.

Włączenie maratonu do igrzysk olimpijskich

Kiedy pierwszy maraton olimpijski został zaplanowany na rok 1896, biegacze ruszyli trasą z Maratonu do Aten. Wówczas dystans biegu maratońskiego oscylował wokół 40 km. Ten pierwszy maraton nowożytny wygrał Grek, a maraton olimpijski stał się od razu najważniejszym punktem igrzysk. Warto dodać, że dystans maratonów olimpijskich na początku XX wieku nie był sztywno określony. Zmieniał się przy każdej edycji, zależnie od lokalnych warunków terenowych i decyzji organizatorów. W 1900 roku w Paryżu biegacze kluczyli po ulicach miasta, a w 1904 roku w St. Louis zmagali się z ekstremalnym upałem na trasie liczącej około 40 km.

Standardowy dystans maratonu: dlaczego 42,195 metrów?

To, ile kilometrów ma maraton dzisiaj, zawdzięczamy wydarzeniom z 1908 roku. Oficjalny dystans maratonu został ustalony w Londynie. Początkowo dystans maratonu odległość miał wynosić równe 26 mil (około 41,8 km), co wydawało się wystarczającym wyzwaniem. Jednak względy logistyczne i dyplomatyczne wzięły górę nad matematyczną precyzją.

Igrzyska Olimpijskie 1908 i ustalenie dystansu

Ostatecznie trasa maratonu liczy dokładnie 42,195 km, ponieważ metę przesunięto pod samą lożę królewską na stadionie White City, aby król Edward VII miał idealny widok na finiszujących atletów. Start z kolei przesunięto pod Zamek Windsor. Ta dodatkowa odległość – 385 jardów – na zawsze zmieniła oblicze sportu. W 1921 roku federacja IAAF uznała, że taki właśnie będzie oficjalny dystans maratonu na całym świecie. Od tego czasu bieg maratoński ma dokładnie taką długość, a każda zmiana sprawiłaby, że nie byłby to oficjalny maraton. Patrząc na współczesność dystans maratonu pozostaje niezmienny, mimo że w 1908 roku był to de facto najdłuższy maraton olimpijski w porównaniu do poprzednich lat.

Znaczące postacie w historii maratonu

• Pierre de Coubertin i Michel Bréal: Wizjonerzy, dzięki którym bieg maratoński zorganizowano na nowożytnych igrzyskach. Bréal, filolog i przyjaciel Coubertina, był tak zafascynowany antykiem, że ufundował srebrny puchar dla zwycięzcy.
• Spiridon Louis: Skromny grecki nosiwoda i zwycięzca z 1896 roku. Jego czas pokonania maratonu (2:58:50 na dystansie ok. 40 km) przeszedł do legendy. Co ciekawe, Louis podczas biegu miał zatrzymać się w połowie drogi na szklankę wina.
• Bieg maratoński kobiet: Przez dekady uważano, że organizm kobiety nie podoła takiemu wysiłkowi. Dopiero odwaga takich pionierek jak Kathrine Switzer (która w 1967 roku pobiegła w Bostonie mimo prób usunięcia jej z trasy) zmieniła historię. Oficjalnie maraton kobiet zadebiutował na igrzyskach w 1984 roku. Dziś bieg maratoński kobiet to dyscyplina, w której zawodniczki wykazują się niesamowitą odpornością psychiczną.

Rekordy i współczesne osiągnięcia

Rekordy świata w maratonie są regularnie poprawiane dzięki lepszemu sprzętowi, w tym butom z płytką karbonową, które zrewolucjonizowały bieganie. Trening maratoński opiera się dziś na periodyzacji, monitorowaniu poziomu mleczanu i rygorystycznej regeneracji.

• Eliud Kipchoge: Nazywany filozofem biegania. Kipchoge w Wiedniu uzyskał nieoficjalny czas 1:59:40, udowadniając teorię, że “no human is limited”. Jego wpływ na popularność biegania jest nie do przecenienia.
• Kelvin Kiptum: Młody fenomen z Kenii, który ustanowił oficjalny rekord świata mężczyzn wynikiem 2:00:35 w Chicago. Kiptum biegał w sposób bezkompromisowy, często narzucając mordercze tempo od samego początku.
• Inne ważne rekordy świata mężczyzn to m.in czas 2:03:36 należący niegdyś do Wilsona Kipsanga. Warto wspomnieć, że w 1960 roku Abebe Bikila wygrał maraton, biegnąc boso, co pokazuje niesamowitą ewolucję technologiczną.
• Bieg maratoński mężczyzn stał się sportem, w którym różnice między pierwszym a dziesiątym zawodnikiem na mecie wynoszą często zaledwie kilkanaście sekund po dwóch godzinach walki.

Najważniejsze maratony na świecie

Dla wielu biegaczy celem życia jest przebiegnięcie maratonu należącego do elitarnej grupy Abbott World Marathon Majors. Są to największe maratony globu, na które pakiety startowe rozchodzą się w systemie losowania:

1. Maraton w Bostonie: Najstarszy, z tradycją od 1897 r., znany z “Heartbreak Hill”. To maraton-legenda, gdzie nie wystarczą pieniądze – trzeba mieć odpowiednio szybki wynik, by móc wystartować.
2. Maraton w Nowym Jorku (Maraton Nowojorski): Prawdziwe święto biegania, z trasą prowadzącą przez most Verrazzano-Narrows, łączącą wszystkie kultury Nowego Jorku.
3. Maraton w Londynie (Maraton w Londynie): Słynie z rekordowych zbiórek charytatywnych i obecności brytyjskich gwiazd.
4. Maraton w Berlinie (Maraton w Berlinie): Trasa jest niemal idealnie płaska. To sprawia, że tutaj najczęściej pada oficjalny rekord świata maraton.
5. Maraton w Chicago (Maraton w Chicago): Szybki i szeroki, idealny do bicia rekordów życiowych w scenerii drapaczy chmur.
6. Maraton w Tokio (Maraton w Tokio): Wyjątkowa kultura kibicowania i japońska precyzja organizacyjna.

Maratony w Polsce i ich znaczenie

Polska historia maratonu i rekordy Henryka Szosta

W polskiej lekkoatletyce czas maratoński Henryka Szosta pozostaje niedościgniony od lat. Jego rekordowy czas to 2:07:39. Poprzedni czas 2:09:56 Antoniego Niemczaka, w latach 80. należał do światowej elity. Wśród pań ikoną jest Wanda Panfil, jedyna polska mistrzyni świata w maratonie, która osiągnęła czas 2:24:18. Współczesne zawodniczki również błyszczą na arenie międzynarodowej, biorąc udział w Mistrzostwach Europy w maratonie, gdzie Aleksandra Lisowska zdobyła złoto, uzyskując świetny czas 2:25:52.